Met de term hypnose wordt een bewustzijnstoestand aangeduid waarbij de cliënt diep ontspannen is en volledig geconcentreerd. Hypnotherapie is het gebruik van deze trance door een hypnotherapeut om te komen tot verandering van gevoel/gedrag. Dagelijks komen we in een hypnotische(trance) toestand. Wanneer we een boek lezen en we zijn zo geconcerteerd aan het lezen dan kunt je zeggen dat je in een hypnotische toestand bent, want je hoort bepaalde dingen die gebeuren niet. Een lift is ook een mooi voorbeeld, waar je zo geconcentreerd op de nummertjes van de verdieping aan het kijken bent dat je even mensen om je heen vergeet.

Deze bewustzijnstoestand is niets nieuws, net als slaap, bewust zijn, bewusteloos en dromen bestaat de hypnotische toestand al zolang er mensen zijn. Bij hypnotherapie worden deze natuurlijke trance- ervaringen doelbewust gestimuleerd door gebruik te maken van de techniek hypnose. Iedereen kan leren door middel van hypnose in trance te gaan. Vervolgens leert u vertrouwd te raken met jouw eigen concentratiemogelijkheden. Je zult merken dat deze vorm van verhoogde concentratie en diepe ontspanning prettig is. Tegelijkertijd houd je volledig controle over je geest en lichaam. Door je sterk te concentreren op je innerlijke wereld kunt je mogelijkheden in jezelf ontdekken waarvan jij je eerst niet bewust was. De therapeut ondersteunt je in jouw proces.

Even een voorbeeld: stel je bent bang voor muizen. Dit is een beperkend denkkader, omdat een muis niet gevaarlijk is. Als je gewoon ergens bent en je ziet een muis, dan ontstaat er angst. Deze angst komt door het denkkader van "muizen zijn eng"
of " Ik ben bang voor muizen". Als deze denkkaders er niet meer zijn, is de angst ook weg. Het veranderen van deze denkkaders gaat het makkelijkste in een hypnotische trance omdat je dan volledig toegang hebt tot al jouw hulpbronnen.

De effectiviteit van hypnose is direct gerelateerd aan uw motivatie, wilt u niet in trance, dan lukt het ook niet. Een hypnotherapeut kan alleen maar iemand helpen om in trance te gaan.

Sommige deskundigen zijn van mening dat er slechts 1 soort hypnose is: zelfhypnose. Zelfs onder begeleiding van een professionele hypnotherapeut of hypnotiseur (showhypnose) is het de client zelf die de trance ontwikkelt en laat bestaan.

Andere stellen dat er twee soorten hypnose zijn:
Zelfhypnose, waarbij men zichzelf in de hypnotische toestand brengt.
Hypnose waarbij een hypnotherapeut de hypnotische toestand tot stand brengt.
Er zijn verschillende stadia van hypnose, van licht tot een zeer zware hypnotische toestand, waarbij zelfs een blokkade van zintuiglijke en pijnprikkels kan optreden.

Bij de zelfhypnose, waarbij de gehypnotiseerde de bewuste controle blijft houden over het hypnoseproces, kan de hypnosetoestand natuurlijk nooit diep zijn.
Er is een bepaalde grens waarbij de gehypnotiseerde zijn (o.a. ethische) verantwoordelijkheid overdraagt aan de hypnotherapeut. Dan kan een diepere toestand bereikt worden dan bij zelfhypnose.